دعا چه زمانی مستجاب می‌شود؟ زمان‌ها و اسباب

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ بیان داشته که نزدیک‌ترین حالت بنده به پروردگارش در حال سجده است؛ زیرا نمازگزار در سجده، گرامی‌ترین عضو بدنش را از روی خضوع و خاکساری و تواضع در برابر الله عزوجل بر زمین می‌گذارد.

و پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ امر نمودند که در سجده بسیار دعا کنیم؛ و به این ترتیب و در این حالت، خاکساری برای الله با گفتار و کردار جمع می‌شود.

فواید

• عبادت بندگان را به الله متعال نزديک‌تر مى‌كند.
• مستحب بودن دعای زیاد در حال سجده؛ زیرا از موارد اجابت دعاست.

خواندن در HadeethEnc.com

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ خبر می‌دهد که پروردگار سبحانه وتعالی در یک سوم آخر شب، بیش از هر زمان دیگری به بنده نزدیک است؛ پس اگر تو - ای مؤمن - توانستی در این هنگام از جملهٔ عابدان و نمازگزاران و ذاکران و توبه کنندگان باشی، این فرصتی است که باید غنیمت شمرد و در آن تلاش نمود.

فواید

• تشویق مسلمان به ذکر در پایان شب.
• برتری اوقات بر یکدیگر برای ذکر و دعا و نماز.
• میرک دربارهٔ تفاوت میان این دو حدیث: «نزدیک‌ترین حالت پروردگار به بنده» و «نزدیک‌ترین حالت بنده به پروردگار که در حال سجده است» می‌گوید: اینجا [در حدیث اول] بیان وقتی است که پروردگار بیش از هر زمان دیگری به بنده نزدیک است که دل شب می‌باشد؛ و آنجا [در حدیث دوم] بیان نزدیک‌ترین حالت بنده به پروردگار می‌باشد که در حال سجده است.

خواندن در HadeethEnc.com

پیامبر صلی الله علیه وسلم فضیلت دعا بین اذان و اقامه را بیان کرده‌اند و اینکه رد نشده و شایستهٔ اجابت است، پس در این هنگام خداوند را به دعا بخوانید.

فواید

• فضیلت این وقت برای دعا.
• اگر دعا کننده به آداب دعا پایبند باشد و اماکن و اوقات فاضلهٔ دعا را در نظر بگیرد و از گناه و نافرمانی الله دوری کند و از وقوع در شبهات و امور شک‌برانگیز اجتناب کند و نسبت به الله حسن ظن داشته باشد، شایسته است که به اذن خداوند اجابت شود.
• مناوی دربارهٔ استجابت دعا می‌گوید: «یعنی: بعد از جمع شروط و ارکان و آداب دعا اجابت می‌شود، اما اگر یکی از شرط‌ها را فراهم نکند، تنها خود را ملامت کند».
• اجابت دعا چنین است که: یا دعایش زود اجابت می‌شود، یا شری همانند آن را از وی دور می‌سازد، یا برای آخرتش ذخیره می‌شود؛ و این بر حسب حکمت و رحمت الهی است.

خواندن در HadeethEnc.com

این حدیث بیانگر فضل جهاد در راه الله می باشد؛ چنانکه الله متعال دعای مجاهد در میدان جهاد را اجابت می کند. و همچنین بیانگر فضل اذان است که الله متعال دعای مسلمان به هنگام اذان و حتی اقامه ی نماز را اجابت می کند.

خواندن در HadeethEnc.com

سه دعا از سه گروه از دعا کنندگان هستند که تردیدی در اجابت آنها از سوی الله متعال نیست:

دعای مظلوم، هرچند فرد مظلوم کافر باشد؛ وقتی مورد ظلم قرار بگیرد و به درگاه الله متعال دست به دعا بردارد، الله متعال دعایش را اجابت می کند.

دعای مسافر، زمانی که در سفر دست به دعا بر می دارد و الله متعال را می خواند.

و دعای پدر و یا مادر؛ فرقی نمی کند برای فرزند خود دعا کنند یا علیه وی دست به دعا بردارند.

خواندن در HadeethEnc.com

دعای مسلمان در حق برادر مسلمانش و در غیاب او و درحالی که نمی داند، نزد الله متعال مستجاب و پذیرفته است. بنابراین چون مسلمانی برای برادر مسلمانش دعا کند، مَلَکی از ملائکه بالای سر او ایستاده و در پاسخ دعای او می گوید: آمین؛ و در ادامه برای او دعا می کند: به مانند خیری که برای برادرت خواستی، برای تو باشد.

خواندن در HadeethEnc.com

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ خبر می‌دهد که دعا همان عبادت است، بنابراین واجب است که همهٔ آن خالصانه برای الله باشد، چه این دعا، دعای خواستن و طلب کردن باشد، چنانکه از الله منفعتی بخواهد یا دفع زیانی دنیوی یا اخروی طلب کند؛ یا آنکه دعای عبادت باشد یعنی هر گفتار و کردار ظاهری و باطنی که الله آن را دوست دارد، از عبادات قلبی یا بدنی یا مالی.

سپس پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ بر این سخن‌شان به این آیه استدلال می‌کند که الله تعالی می‌فرماید: {ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ} (مرا به دعا بخوانید، تا [دعای] شما را اجابت کنم. کسانی که از عبادت من سرکشی می‌کنند، به زودی با خواری به جهنم وارد می‌شوند).

فواید

• دعا اصل عبادت است و نباید آن را برای غیر الله انجام داد.
• دعا دربردارندهٔ حقيقت عبوديت و اعتراف به بى‌نيازى و قدرت پروردگار است و همچنين اظهار نيازمندى بندگان به اوست.
• وعید شدید، جزای استکبار و سرکشی از عبادت الله و ترک دعای اوست و کسانی که از خواندن و دعای الله تکبر می‌ورزند، خوار و حقیر وارد دوزخ می‌شوند.

خواندن در HadeethEnc.com

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ بیان داشته که نزد الله چیزی در عبادات بهتر از دعا نیست؛ زیرا اعتراف به بی‌نیازی الله سبحانه وتعالی و اعتراف به ناتوانی و نیازمندی بنده است.

فواید

• فضیلت دعا و اینکه هرکس الله را به دعا بخواند او را بزرگ داشته است و اقرار کرده که او سبحانه وتعالی غنی و بی‌نیاز است، زیرا کسی فقیر را به دعا نمی‌خواند؛ و اعتراف به این است که او شنواست، زیرا کسی ناشنوا را به دعا نمی‌خواند؛ و اینکه او کریم است، زیرا کسی بخیل را به دعا نمی‌خواند؛ و اینکه او رحیم است، زیرا کسی بی‌رحم را به دعا نمی‌خواند؛ و اینکه او قادر است، زیرا کسی عاجز را به دعا نمی‌خواند؛ و اینکه او نزدیک است، زیرا دور نمی‌شنود؛ و دیگر صفات جلال و جمال برای الله سبحانه وتعالی را که در خود دارد.

خواندن در HadeethEnc.com

پیامبر صلی الله علیه وسلم خبر می‌دهد که الله تعالی پاک و قدوس و منزه از هر عیب و نقص و موصوف به کمالات است؛ و از اقوال و اعمال و اعتقادات تنها مواردی را می‌پذیرد که پاک باشند و خالصانه برای الله و موافقِ راه و روش پیامبر صلی الله علیه وسلم باشد. و نباید به الله متعال تقرب و نزدیکی جست مگر به همین ترتیب؛ و از بزرگ‌ترین عوامل پاک شدن اعمال مؤمن آن است که غذایش پاک و از راه حلال باشد، اینگونه عمل او نیز پاک می‌شود. از این‌رو الله تعالی مؤمنان را به همان امر نموده که پیامبران را امر کرده است: حلال‌خوری و عمل صالح؛ چنانکه فرموده است: {يَا أَيُّهَا الرُّسُلُ كُلُوا مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَاعْمَلُوا صَالِحًا، إِنِّي بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ} (ای پیامبران، از پاکی‌ها بخورید و کار نیک انجام دهید؛ من به آنچه می‌کنید آگاهم) و همچنین فرموده است: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ} (ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از پاکی‌هایی که روزی شما کرده‌ایم بخورید).

سپس پیامبر صلی الله علیه وسلم نسبت به حرام‌خوری هشدار می‌دهد که باعث فاسد شدن عمل می‌شود و از پذیرش آن جلوگیری می‌کند، هرچقدر هم اسباب پذیرش آن عمل قوی و آشکار باشد، از جمله:

نخست: طولانی بودن سفر در طاعاتی مانند حج و جهاد و صلهٔ رحم و سایر موارد.

دوم: پراکنده بودن موها به دلیل شانه نزدن آنها و تغییر یافتن رنگ او و لباسش به دلیل گرد و خاک. این یعنی او مضطر و ناچار است [و دعای مضطر به اجابت نزدیک است].

سوم: بلند کردن دست‌ها برای دعا.

چهارم: توسل به الله با نام‌های او و پافشاری در دعا با گفتن: پروردگارا! پروردگارا!

با وجود این اسباب اجابت، باز هم دعای او شنیده نمی‌شود؛ زیرا غذا و نوشیدنی و لباس او حرام است و با حرام تغذیه شده است؛ لذا استجابت دعای کسی که چنین وصفی دارد، بعید است؛ و چگونه باید دعا و خواسته‌ی او اجابت شود؟!

فواید

• کمال الله عزوجل در ذات و صفات و افعال و احکام او.
• امر به خالص‌سازی عمل برای الله عزوجل و پیروی از پیامبر صلی الله علیه وسلم.
• استفاده از کلماتی که به عمل تشویق کنند، چنانکه پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمودند: «الله مؤمنان را به همان امر نموده که پیامبران را امر کرده است». و به این ترتیب وقتی مؤمن بداند که این امر متوجه پیامبران هم بوده است، برای انجام آن امر تقویت و تشویق می‌شود.
• یکی از موانع استجابت دعا، خوردن حرام است.
• از جمله اسباب اجابت دعا پنچ چیز است: نخست: طولانی بودن سفر که باعث شکستگی و خاکساری می‌شود، از بزرگ‌ترین اسباب اجابت است. دوم: حالت درماندگی (اضطرار). سوم: بلند کردن دست‌ها به آسمان. چهارم: پافشاری در دعا به درگاه الله با تکرار ذکر ربوبیت او که از بزرگ‌ترین عوامل درخواست اجابت است. پنجم: پاک بودن خوراکی و نوشیدنی.
• حلال‌خوری و پاک‌خوری از اسباب تقویت‌کننده‌ی عمل صالح است.
• قاضی می‌گوید: «طیّب» ضد «خبیث» است؛ پس هرگاه به خداوند وصف شود، مقصود آن است که منزه از کاستی‌ها و مقدس از آفات است. و هرگاه به بنده به طور مطلق وصف گردد، مراد آن است که او از رذایل اخلاق و زشتی‌های اعمال پاک بوده و به اضداد آنها آراسته گشته است. و هرگاه به اموال وصف شود، مقصود آن است که حلال و از بهترین اموال است.

خواندن در HadeethEnc.com