دعاهای جامع برای دنیا و آخرت

پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ زیاد با دعاهای جامع دعا می‌کردند، از جمله: «اللَّهُمَّ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً، وَفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً، وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ». این دعا هم حسن و خوبی دنیا را مثل روزی آسان و وسیع و حلال و همسر نیک و فرزندانی که باعث روشنی چشم هستند و آسایش و علم سودمند و عمل نیک و سایر خواستنی‌های محبوب و مباح را در خود دارد و هم حسن و نیکی آخرت مثل در امان ماندن از مجازات در قبر و هنگام حساب و آتش دوزخ و کسب خشنودی الله و به دست آوردن خوشی همیشگی در بهشت و نزدیکی و تقرب به پروردگار مهربان.

فواید

• مستحب بودن دعا کردن با دعاهای جامع به تأسی از پیامبر صلی الله علیه وسلم. (دعای جامع دعایی است که الفاظش کم اما معنایش بسیار باشد).
• کامل‌تر آن است که انسان در دعایش خیر دنیا و آخرت را با هم بخواهد.

خواندن در HadeethEnc.com

پیامبر صلی الله علیه وسلم دعاهای جامع را به عایشه رضی الله عنها آموختند که چهار دعاست:

نخست: دعایی فراگیر برای هر خیری: «بارالها از تو همهٔ خیر و خوبی‌ها را خواهانم» هر خیری که هست «عاجل آن» یعنی آنکه وقتش نزدیک و زودهنگام است «و آجل آن» یعنی آنکه دور و دیرهنگام است «آن خیری که دانستم» و تو به من آموختی «و آنچه را ندانستم» که در علم تو هست. این نوعی سپردن و واگذار نمودن امور به الله است که دانایِ آگاهِ لطیف و ریزبین است؛ و به این ترتیب او سبحانه وتعالی برای مسلمان آنچه را برتر و بهتر است برمی‌گزیند؛ «و پناه می‌آورم به تو از همهٔ شر و بدی‌های زودهنگام و دیرهنگام، آنچه دانستم و آنچه ندانستم».

دعای دوم: دعایی است که مسلمان را از تعدی و تجاوز و گذشتن از حد در دعا حفظ می‌کند: «پروردگارا من از تو خواهانم» و می‌طلبم «بهترین چیزی که بنده‌ات و پیامبرت از تو خواسته است» صلی الله علیه وسلم «و پناه می‌آورم به تو از هر شری که بنده‌ات و پیامبرت از آن به تو پناه آورده است» صلی الله علیه وسلم. و این دعا و درخواستی از الله متعال است که به بنده‌اش چیزی را عطا کند که پیامبرش محمد صلی الله علیه وسلم برای خود دعا کرده و خواسته است، بدون شمردن انواع دعاهای پیامبر صلی الله علیه وسلم.

دعای سوم: درخواست وارد شدن به بهشت و دوری از دوزخ است که خواستهٔ هر مؤمن و مقصد کارهای اوست: «بارالها من از تو بهشت را خواهانم» و به دست آوردن آن را «و هر گفتار یا کرداری که به آن نزدیک می‌سازد» یعنی هر گفتار و کردار نیکی که تو را راضی سازد «و از دوزخ به تو پناه می‌آورم» زیرا مصون ماندن از اعمال بد ممکن نیست مگر با لطف تو؛ «و هر گفتار یا کرداری که به آن نزدیک سازد» مانند گناهان و نافرمانی‌هایی که باعث خشم توست.

دعای چهارم: دعا برای خشنودی در برابر قضای الهی «و از تو خواهانم که هر قضا و قدری که بر من روا داشتی، برایم خیر بگردانی» و این دعایی است برای خشنودی از قضا و قدر الهی.

فواید

• آموزش اطلاعات مفید دینی و دنیایی به خانواده؛ چنانکه پیامبر صلی الله علیه وسلم به عایشه آموختند.
• برای مسلمان بهتر آن است که دعاهای وارد شده از پیامبر صلی الله علیه وسلم را حفظ کند، زیرا اینها دعاهای جامع هستند.
• علما دربارهٔ این حدیث می‌گویند: «این جامع‌ترین حدیث در باب درخواست خیر و پناه جستن از شر است، زیرا از مصادیق جوامع الکلم (سخنان کوتاه اما پر محتوایی) است که به پیامبر صلی الله علیه وسلم داده شده است.
• از جمله اسباب وارد شدن به بهشت پس از رحمت الهی: کردار و گفتار نیک است.

خواندن در HadeethEnc.com

پیامبر صلی الله علیه وسلم به هنگام شامگاه و صبحگاه این دعاها را ترک نمی‌کردند:

«بارالها من از تو عافیت را خواهانم» و سلامت از بیماری‌ها و دردها و بلاها و سختی‌های دنیوی و شهوات و فتنه‌های دینی «در دنیا و آخرت» یعنی آنچه اثرش زودهنگام است یا در آخرت خود را نشان می‌دهد.

«بارالها من از تو خواهان عفو و بخشش هستم» و پاک شدن گناهان و گذشت از آنها؛ «و عافیت» و سالم ماندن از عیب‌ها؛ «در دینم» از شرک و بدعت‌ها و گناهان «و دنیایم» از مصیبت‌ها و آزارها و بدی‌ها؛ «و خانواده‌ام» همسرانم و فرزندانم و خویشانم؛ «و مالم» اموالم و کارم.

«بار الها اسرار‌ مرا بپوشان» و عیب‌ها و اشکالات و تقصیراتم را ستر کن و گناهانم را پاک بگردان؛ «و ترس‌هایم را به امنیت بدل بفرما» ترس و وحشتم را از بین ببر.

«بارالها مرا حفظ کن» و بلاها از جمله آزاردهنده‌ها و مصیبت‌ها را از من دور کن؛ «از برابرم و از پشت سرم و از سمت راستم و از سمت چپم و از بالایم» چراکه در اینجا از الله خواسته که او را از همهٔ جهت‌ها حفظ کند زیرا بلاها و آفت‌ها از یکی از این جهت‌ها به انسان می‌رسد.

«و به عظمت تو پناه می‌برم که ناغافل کشته شوم» و ناگهانی گرفته شوم و غافلانه نابود گردم «از پایینم» با فرو رفتن در زمین هلاک شوم.

فواید

• پایبندی به این دعا با اقتدا به پیامبر صلی الله علیه وسلم.
• همانطور که انسان مامور به طلب عافیت در دین از الله متعال است، همچنین مامور به خواستن عافیت در دنیا نیز می‌باشد.
• طیبی می‌گوید: «[این دعا] همهٔ شش جهت را در بر گرفته است، زیرا همهٔ آفت‌ها از این جهات است و دربارهٔ جهت پایین مبالغه کرده است، زیرا آفتی که از آنجا می‌آید بدتر است».
• بهتر آن است که خواندن اذکار به هنگام صبح، از طلوع فجر تا طلوع خورشید در آغاز روز باشد؛ و برای شام بهتر آن است که از بعد عصر تا قبل از مغرب باشد، اما اگر پس از آن اذکارش را بگوید یعنی صبح پس از بالا رفتن خورشید در وقت چاشت باشد کفایت می‌کند؛ و اگر پس از ظهر بگوید هم کفایت می‌کند و اگر پس از مغرب بگوید هم درست است، زیرا این از اوقات ذکر است.
• چون دلیلی مبنی بر وقت معینی برای ذکری در شب وجود داشته باشد، مانند خواندن دو آیهٔ پایانی سورهٔ بقره، شب هنگام پس از غروب خورشید خوانده می‌شود.

خواندن در HadeethEnc.com

عموی پیامبر صلی الله علیه وسلم، عباس بن عبدالمطلب ـ رضی الله عنه ـ از پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ درخواست نمود تا دعایی به او بیاموزد که از الله بخواهد؛ پس ایشان ـ صلی الله علیه وسلم ـ به او یاد می‌دهد تا از الله عافیت و سلامتی از آفات و عیوب را در دین و دنیا و آخرت بخواهد. عباس می‌گوید: پس از چند روز باری دیگر نزد ایشان ـ صلی الله علیه وسلم ـ برگشتم و از او خواستم تا دعایی دیگر به من بیاموزد که از الله عزوجل بخواهم. پس رسول خدا با محبت به عمویش می‌فرماید: ای عباس، ای عموی فرستادهٔ الله، برای دفع هر زیانی و جلب هر خیر و نفعی در دنیا و آخرت، از الله عافیت بخواه.

فواید

• تکرار همان پاسخ توسط پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ خطاب به عباس که برای بار دوم از او همان سوال را کرده بود، نشان می‌دهد که عافیت بهترین چیزی است که بنده از پروردگارش می‌خواهد.
• بیان فضل عافیت و اینکه خیر و دنیا و آخرت را در خود دارد.
• حرص صحابه ـ رضوان الله علیهم ـ و توجه آنان به افزودن بر علم و خیر.

خواندن در HadeethEnc.com

این دعای بزرگ که رسول الله صلی الله علیه وسلم آن را از بادیه نشینی می شنود که با آن مشغول دعا و توسل جستن به الله متعال است، دربردارنده ی اسم اعظم خداوند و توحید الهی می باشد و بیانگر این مهم است که الله یکتایِ بی نیازی است که مردم نیازهای خود را از او می خواهند؛ ذاتی که نه زاده، چون مثل و مانندی برای او نیست و از همه کس و همه چیز بی نیاز است و نه زاییده شده و مثل و مانندی برای او وجود ندارد؛ کسی نیست که در ذات و صفات و افعال، مثل و مانند او باشد. این معانی والا که اصل و اساس توحید هستند، این دعا را بزرگ ترین دعاها قرار داده است، چنانکه هیچ بنده ای به واسطه ی آن در پیشگاه خداوند دست به دعا بر نمی دارد مگر اینکه آنچه خواسته به او عطا می شود.

خواندن در HadeethEnc.com