دعای هدایت و ثبات قلب

پیامبر صلی الله علیه وسلم علی بن ابی‌طالب رضی الله عنه را امر می‌کند که الله را به دعا بخواند و از او چنین بخواهد که: «بارالها مرا هدایت کن» و راهنمایی و ارشادم کن «و حرکت در مسیر مستقیم عطا کن»، مرا توفیق ده و در همهٔ امورم در مسیر راست و مستقیم قرار ده.

هدایت یعنی: شناخت حق به شکل تفصیلی و اجمالی و توفیق پیروی از آن در ظاهر و باطن.

السَّداد: عبارت است از توفیق و حرکت در مسیر راست و مستقیم در همهٔ امور، چنانکه همواره در مسیر درست و حق ‌باشد؛ و این همان راه مستقیم در گفتار و کردار و اعتقاد است.

و چون امر معنوی از طریق امری محسوس بهتر درک می‌شود، وقتی این دعا را می‌گویید به یاد داشته باشید که «هدایت یعنی هدایت تو به راه درست». پس هنگامی که درخواست هدایت می‌کنید هدایتی مانند هدایت و مسیریابی مسافر را در دل داشته باشید که از راه خود به راست و چپ منحرف نمی‌شود، تا از گم شدن در امان بماند و سالم و سریع به مقصدش برسد.

«و از سداد، حرکت راست و مستقیم تیر را در نظر داشته باشید». می‌بینید که هنگام پرتاب تیر، چه سریع و مستقیم به سمت هدف می‌رود و به آن اصابت می‌کند. تیرانداز اگر قصد زدن هدفی را داشته باشد، مستقیم به سمت آن شلیک می‌کند، پس شما هم در نظر داشته باشید که حرکتی راست و مستقیم همچون حرکت راست و مستقیم تیر از خداوند بخواهید و در دعای‌تان اوج هدایت و نهایت توفیق حرکت در مسیر مستقیم را بخواهید.

پس این معنا را در دل بیاورید تا توفیق حرکت در مسیر مستقیمی که می‌خواهید، همچون پرتاب تیر و حرکت آن در مسیر مستقیم باشد.

فواید

• دعوتگر باید با پایبندی به سنت و اخلاص در نیت، مشتاق راستی و درستی و استواری کارهایش باشد.
• مستحب بودن دعا با این الفاظ که درخواست توفیق و راستی و درستی را با هم دارد.
• شایسته است که بنده در همهٔ کارهایش از الله یاری بخواهد.
• آوردن مثال در هنگام آموزش.
• درخواست همزمان هدایت، اصلاح حال و تداوم آن، منحرف نشدن از آن برای یک چشم به هم زدن و عاقبت نیک. اینکه پیامبر صلی الله علیه وسلم می‌فرماید: «اهدني» یعنی آنکه انسان در راه هدایت حرکت کند؛ و اینکه می‌فرماید: «وسددني» یعنی رسیدن به هدف و منحرف نشدن از هدایتی که دارد.
• کسی که دعا می‌کند باید به دعایش اهمیت دهد و معانی دعاهایش را در دل داشته باشد که در این صورت به پذیرش نزدیک‌تر است.

خواندن در HadeethEnc.com

از دعاهای پیامبر صلی الله علیه و سلم این بود: «اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الْهُدَى» (خداوندا از تو هدایت می‌خواهم) یعنی راه راست که شناخت حق و عمل به آن است، «وَالتُّقَى» (و تقوا)، یعنی انجام اوامر و دوری از نواهی، «وَالْعَفَافَ» (و پاکدامنی) یعنی خودداری از هر آنچه از گفتار یا کردار که حلال و زیبا نیست، «وَالْغِنَى» (و بی‌نیازی) از خلق، به طوری که به هیچ‌کس جز پروردگارش عز و جل نیازمند نباشد.

فواید

• شرافت این خصلت‌ها: هدایت، تقوا، پاکدامنی و بی‌نیازی، و تشویق به آراسته شدن به آنها.
• پیامبر صلی الله علیه و سلم برای خود مالک هیچ سود و زیانی نیستند، و کسی که مالک آن است، خداوند متعال است.
• کسی که مالک سود و زیان و هدایت برای خلق است، تنها خداوند است، نه فرشته‌ای مقرب و نه پیامبری فرستاده شده و نه غیر آنان.

خواندن در HadeethEnc.com

پیامبر صلی الله علیه وسلم دعایی را می‌خواند که اصول مکارم اخلاق را در خود دارد، همان چیزی که برای کامل کردنش مبعوث شده‌ است؛ یعنی: صلاح دین و دنیا و آخرت؛ ایشان در این کلمات کوتاه، صلاح هر سه امر جامع را ذکر می‌کند و از صلاح دین آغاز نموده که صلاح هر دو دنیا وابسته به آن است؛ و به این ترتیب می‌فرماید:

«بار الها دینم را برایم اصلاح بفرما» به این صورت که مرا برای انجام آداب آن به شکل کامل، توفیق دهی.

«که نگه‌دارندهٔ امر من است» و همهٔ امور مرا حفظ می‌کند، چنانکه اگر دینم تباه شده و به فساد کشیده شود، همهٔ امور من تباه خواهد شد و زیان خواهم دید. اما از آنجایی که صلاح دین به شکل مطلوب حاصل نمی‌شود مگر با صلاح دنیا، می‌فرماید:

«و دنیایم را برای من اصلاح بفرما» با صحت و سلامتی بدن و امنیت و روزی و همسر نیکوکار و نسلی پاک و آنچه نیاز دارم؛ و این روزی حلال باشد و کمکی در راه طاعت تو باشد؛ سپس دلیل اینکه صلاح آن را می‌خواهد اینگونه بیان می‌کند که:

«معیشت من در آن است» یعنی مکان زندگی و زمان زندگی من را شامل می‌شود.

«و آخرت مرا که بازگشت من به آن است، اصلاح فرما». جایی که محل بازگشت من برای دیدار با توست و این اصلاح از طریق اصلاح اعمال و توفیق بنده برای عبادت و اخلاص و حسن خاتمه است.

پیامبر صلی الله علیه وسلم آخرت را پس از دنیا ذکر می‌کند زیرا اولی - یعنی دنیا - وسیلهٔ اصلاح دومی - یعنی آخرت - است. چنانکه هرکس دنیای او بر اساس مراد الهی سامان یابد، آخرتش نیز سامان می‌یابد و خوشبخت آخرت خواهد شد.

«و زندگی من» و طول عمر مرا «عامل افزودن در هر نیکی» قرار ده تا در آن اعمال نیک بسیار انجام دهم و «مرگ» و زود فرا رسیدن آن را «آسایش من از هر شر» و فتنه و محنت و ابتلا با گناه و غفلت و خلاصی از مشقت‌های دنیا و غم‌های آن و حصول آسایش بگردان.

فواید

• دین مهم‌ترین مسئله است؛ برای همین پیامبر صلی الله علیه وسلم دعایش را از آن آغاز کرد.
• دین عامل نگه‌دارندهٔ انسان است که او را از هر شری حفظ می‌کند.
• دعا برای امور دنیوی جهت صلاح دین و آخرت است.
• اگر تمنای مگر از ترس فتنه در دین باشد یا برای آن باشد که الله شهادت را نصیب او گرداند، مکروه نیست.

خواندن در HadeethEnc.com

بیشترین دعای پیامبر صلی الله علیه وسلم، درخواست پایداری بر دین و طاعت و دوری از انحراف و گمراهی بود. انس بن مالک ـ رضی الله عنه ـ از این که پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ این دعا را زیاد می‌خواند تعجب می‌کند که پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ به او خبر می‌‍‌دهد که قلب‌ها میان دو انگشت از انگشتان الله متعال است که هرگونه بخواهد آن را می‌گرداند. زیرا قلب محل ایمان و کفر است و از این جهت «قلب» نامیده شده که بسیار منقلب (زیر و رو) می‌شود؛ بلکه از دیگی جوشان هم زودتر و شدیدتر زیر و رو می‌شود، پس هرکه را الله بخواهد، قلبش را بر هدایت و بر دین ثابت و پایدار نگه می‌دارد و هرکه را الله بخواهد، دلش را از هدایت به سوی گمراهی دستخوش انحراف می‌گرداند.

فواید

• فروتنی پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ و خضوع و تضرع او در برابر پروردگارش و راهنمایی امت به درخواست کردن این مهم از خداوند.
• اهمیت پایداری و ثبات بر دین و اینکه مهم و معتبر، پایان کار است.
• بنده حتی برای یک چشم بر هم زدن هم از اینکه الله او را بر اسلام پایدار بگرداند، بی‌نیاز نیست.
• تشویق به زیاد خواندن این دعا با اقتدا به پیامبر صلی الله علیه وسلم.
• پایداری بر اسلام همان نعمت بزرگی است که باید بنده برایش تلاش کند و پروردگارش را برای آن شکر گوید.

خواندن در HadeethEnc.com

پیامبر صلی الله علیه و سلم خبر داده‌اند که دل‌های همهٔ بنی‌آدم میان دو انگشت از انگشتان [خداوند] رحمان مانند یک دل واحد است؛ و آن را هرگونه که بخواهد، می‌گرداند؛ اگر بخواهد آن را بر حق استوار می‌دارد و اگر بخواهد آن را از حق منحرف می‌سازد. و تصرف او در همهٔ دل‌ها مانند تصرف در یک دل است و هیچ کاری او[خداوند] سبحان را از کاری دیگر باز نمی‌دارد. سپس پیامبر صلی الله علیه و سلم دعا کردند و فرمودند: خداوندا، ای گردانندهٔ دل‌ها، که گاهی به سوی طاعت و گاهی به سوی معصیت، و گاهی به سوی ذکر و گاهی به سوی غفلت می‌گردانی، دل‌های ما را بر طاعتت بگردان.

فواید

• اثبات قدر، و اینکه خداوند دل‌های بندگانش را بر حسب قدری که برایشان نوشته است، جهت می‌دهد.
• شایسته است که مسلمان پیوسته از پروردگارش درخواست ثبات بر حق و هدایت کند.
• خوف از خدا و تعلق داشتن تنها به او که شریکی ندارد.
• آجری می‌گوید: «اهل حق الله عزوجل را چنانکه خودش خود را وصف نموده و چنانکه پیامبرش او را وصف کرده، وصف می‌کنند و چنانکه صحابه او را وصف کرده‌اند و این مذهب علمایی است که تبعیت کرده‌اند و بدعت نیاورده‌اند». پایان سخن آجری. بنابراین اهل سنت برای الله نام‌ها و صفاتی را ثابت می‌دانند که خودش برای خود ثابت دانسته است، بدون آنکه دچار تحریف یا تعطیل یا تکییف و تمثیل شوند، و هرآنچه الله از خود نفی کرده را نفی می‌کنند و دربارهٔ چیزی که در در موردش نفی یا اثباتی نیامده سکوت می‌کنند. الله تعالی می‌فرماید: {لَيْسَ ‌كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ} (چیزی همانند او نیست و اوست شنوای بینا).

خواندن در HadeethEnc.com