صلوات: درود فرستادن بر پیامبر ﷺ

صحابه از پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ دربارهٔ چگونگی درود و صَلوات بر او پرسیدند، پس از آنکه نحوهٔ سلام گفتن به ایشان در تحیات را دانستند: «السلام عليك أيها النبي ورحمة الله وبركاته». پس پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ به آنان از نحوهٔ درود فرستادن بر ایشان خبر می‌دهد به این معنا که بگویند: «اللهُمَّ صَلِّ عَلى مُحمَّدٍ وعَلى آلِ مُحمد» یعنی: با یاد کردن زیبای او در ملأ اعلی (جمع ملائکه) بر او و بر پیروانش و مؤمنان خویشاوندش ثنا بگو. «كما صلَّيتَ على آل إبراهيم» یعنی همانگونه که آل ابراهیم یعنی ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و ذریهٔ آنان و پیروان مؤمن‌شان را مورد فضل خود قرار دادی، محمد ـ صلی الله علیه وسلم ـ را نیز شامل فضل خود بگردان. «إنك حميد مجيد» یعنی: تو در ذات و صفات و افعالت ستوده شده‌ای و عظمت و سلطان و عطای تو وسیع و بی‌کران است. «اللهم بارك على محمدٍ وعلى آل محمد كما باركتَ على آل إبراهيم» یعنی از خیر و کرامت خود بزرگ‌ترینش را به او عطا کن و بر آن بیفزا و پایدارش گردان.

فواید

• سلف، مسائل علمی را به یکدیگر هدیه می‌دادند.
• واجب بودن درود بر پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ در تشهد پایانی نماز.
• پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ درود و سلام بر خودشان را به اصحابش آموخت.
• این صیغه، کامل‌ترین صیغه‌های درود بر پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ است.

خواندن در HadeethEnc.com

حدیث مذکور بیانگر مشروعیت سجده ی شکر به هنگام حصول نعمتی و شنیدن خبری مسرت بخش و بشارت می باشد؛ چنانکه برای رسول الله صلی الله علیه وسلم اتفاق افتاد؛ آنجا که در نماز بود و جبریل علیه السلام نزد ایشان آمده و بشارت داد که هریک از امتیانش بر او درود و سلام بفرستد، الله متعال بر او سلام و درود می فرستد؛ و سنت است سجده ی شکر طولانی باشد چنانکه سجده ی شکر رسول الله صلی الله علیه وسلم طولانی بود تا جایی که صحابه گمان بردند رسول الله صلی الله علیه وسلم در سجده قبض روح شده است.

خواندن در HadeethEnc.com

پیامبر صلی الله علیه وسلم در مورد درود نفرستادن بر ایشان هنگام شنیدن نام یا کُنیه یا وصف‌شان هشدار داده و می‌فرماید: بخیلی که بخلش کامل است کسی است که هرگاه من نزد او یاد شوم بر من درود نفرستد؛ و این به چند سبب است:

نخست: او در زمینه‌ای بخیلی کرده که به سبب آن هیچ چیز کم یا زیادی را از دست نمی‌دهد. نه برای آن مالی می‌پردازد و نه تلاش خاصی می‌کند.

دوم: او در حق خودش بخل ورزیده و خود را از اجر درود بر پیامبر صلی الله علیه وسلم محروم کرده است، زیرا با امتناع از درود بر او، بخل ورزیده و از ادای حقی سرباز زده که باید برای انجام امر و به دست آوردن اجر، انجامش می‌داد.

سوم: درود بر ایشان ادای بخشی از حق پیامبر صلی الله علیه وسلم است زیرا اوست که ما را آموزش داد و راهنمایی کرد و اوست که ما را به سوی الله تبارک و تعالی فراخواند و این وحی و این شریعت را برای ما آورد، بنابراین پس از الله تبارک و تعالی، او سبب هدایت ماست؛ و کسی که بر او درود نفرستند بر خودش و بر پیامبرش صلی الله علیه وسلم دربارهٔ حقی بخل ورزیده که از کم‌ترین حقوق ایشان است.

فواید

• درود نفرستادن بر پیامبر صلی الله علیه وسلم نشانهٔ بخل است.
• درود فرستادن بر پیامبر صلی الله علیه وسلم از بهترین عوامل تقرب و بهترین طاعات در همهٔ اوقات است؛ و تاکید آن به هنگام ذکر و یاد ایشان بیشتر است.
• نووی می‌گوید: «هرگاه بر پیامبر صلی الله علیه وسلم درود فرستاد، میان درود و سلام جمع کند و به یکی از آنها اکتفا نکند و فقط نگوید: «صلی الله علیه» و فقط نگوید: «علیه السلام».
• ابوالعالیه دربارهٔ این سخن حق تعالی که می‌فرماید: {إن الله وملائكته يصلون على النبي} می‌گوید: «درود الله عزوجل بر پیامبرش، ثنا و ستایش اوست؛ و درود ملائکه و انسان‌ها دعا برای اوست».
• حلیمی می‌گوید: «معنای «اللهم صل علی محمد» این است که: بارالها او را در دنیا با بلند نمودن یادش و آشکار کردن دینش و باقی ماندن شریعتش بزرگ بدار؛ و در آخرت با شفیع نمودن وی در حق امتش و اجر و پاداش فراگیر و نشان دادن فضل و برتری‌اش بر پیشینیان و آیندگان با مقام محمود و مقدم داشتن او بر همهٔ مقربان حاضر بزرگ بدار».

خواندن در HadeethEnc.com

پیامبر صلی الله علیه و سلم بر سه گروه نفرین کردند که بینی‌شان از خواری و زبونی و خسران به خاک مالیده شود: گروه اول: کسی که پیامبر صلی الله علیه و سلم نزد او یاد شوند و او با گفتنِ «صلی الله علیه و سلم» یا مانند آن، بر ایشان درود نفرستد. دوم: کسی که ماه رمضان را درک کند، سپس به خاطر کوتاهی‌اش در انجام طاعت، ماه به پایان رسد قبل از آنکه آمرزیده شود. سوم: مردی که پدر و مادرش در نزد او به پیری رسند و به خاطر نافرمانی و کوتاهی‌اش در حق آنان، سبب ورود او به بهشت نشوند.

فواید

• سندی گفته است: و خلاصه آنکه هر یک از اینان چیزی را یافته بود که اگر کوتاهی از سوی او نبود، با آن بهرهٔ فراوانی از خیر به دست می‌آورد، پس چون کوتاهی کرد تا آنکه آن [فرصت] از دستش رفت، به راستی ناامید و زیانکار شد.
• تشویق به درود فرستادن بر پیامبر صلی الله علیه و سلم هرگاه نام ایشان ذکر شود.
• تشویق به کوشش و آماده شدن برای عبادت در ماه رمضان.
• تشویق به کوشش در نیکی به پدر و مادر و اکرام آنان، به ویژه هنگام پیری.

خواندن در HadeethEnc.com