دعای عطسه و پاسخ آن

حدیث مذکور بر این مساله دلالت دارد که چون مسلمان عطسه زد، باید الله متعال را با گفتن «الحمدلله» شکر و ستایش گوید، چون وقتی انسان عطسه می زند، نعمت و منفعتی متوجه او می گردد و با عطسه بخارهای متراکم در مغز خارج می شود که باقی ماندن آنها در مغز، باعث بیماری های خطرناکی می شوند؛ لذا حمد و ستایش در برابر این نعمت مشروع گردیده است؛ و کسی که آن را می شنود، بر او واجب است چنین پاسخ دهد: «یرحمک الله» و پس از آن عطسه زننده پاسخ نهایی را چنین می دهد: «يهديكم الله ويصلح بالكم». به این ترتیب برای کسی که عطسه زده منفعتی حاصل می شود که هم به او و هم به کسی که آن را شنیده بازمی گردد؛ و این از فضل بزرگ این دین بر مردم است.

خواندن در HadeethEnc.com

پیامبر صلی الله علیه و سلم بیان کرده‌اند که از حق مسلمان بر برادر مسلمانش، شش خصلت است: اول: هرگاه او را ملاقات کرد با گفتنِ «السلام علیکم» بر او سلام کند، و او با گفتنِ «و علیکم السلام» سلام را پاسخ دهد. دوم: پذیرفتن دعوتش، هرگاه او را برای ولیمه یا غیر آن دعوت کرد. سوم: نصیحت کردن او، هرگاه درخواست نصیحت کرد، و با او مدارا (و دورویی) نکنی یا به او خیانت نکنی. چهارم: هرگاه عطسه زد و گفت «الحمدلله»، پس برایش با گفتنِ «یرحَمُکَ الله» (خدا تو را رحمت کند) دعا کن، و او در پاسخ بگوید: «یهدیکُم الله و یُصلِح بالَکم» (خداوند شما را هدایت کند و حالتان را نیکو گرداند). پنجم: هرگاه بیمار شد، او را عیادت و زیارت کند. ششم: هرگاه از دنیا رفت، بر او نماز بخواند و جنازه‌اش را تا زمان دفن، تشییع کند.

فواید

• شوکانی گفته است: و منظور از این سخن «حق مسلمان» این است که شایسته نیست ترک شود و انجام آن یا واجب است یا مستحبی شدیداً مؤکد که شبیه به واجب است و شایستهٔ ترک کردن نیست.
• پاسخ دادن به سلام، اگر کسی که به او سلام داده شده یک نفر باشد، واجب عینی است، و اگر گروهی باشند، پاسخ یک نفر از آنان کافی است. اما شروع کردن به سلام، اصل در آن این است که سنت است.
• عیادتِ بیمار از حقوق او بر برادران مسلمانش است؛ زیرا این کار، شادی و انس را به قلب او وارد می‌کند و واجب کفایی است.
• پذیرفتن دعوت تا زمانی که در آن گناهی نباشد، واجب است. پس اگر دعوت برای ولیمهٔ عروسی باشد، جمهور علما بر وجوب پذیرش آن هستند، مگر به خاطر عذر شرعی. اما اگر برای غیر از ولیمهٔ عروسی باشد، جمهور علما بر این نظرند که مستحب است.
• دعا کردن برای عطسه‌کننده (تشمیت) بر کسی که الحمدلله گفتن عطسه‌کننده را شنیده، واجب است.
• کمال شریعت و اهتمام آن در محکم کردن پایه‌های جامعه و ایمان و پیوندهای محبت میان افراد آن.
• «فَسَمِّتْهُ» و در برخی نسخه‌ها «فشمّته»، با سین بی‌نقطه و شین نقطه‌دار [آمده است که به معنای]: دعا کردن برای خیر و برکت است. گفته شده «تشمیت» معنایش این است: خداوند تو را از شماتت دور بدارد و از آنچه دشمنت را شاد می‌کند، برکنار دارد. و «تسمیت» معنایش این است: خداوند تو را به راه و روش مستقیم هدایت کند.

خواندن در HadeethEnc.com

هرگاه پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ عطسه می‌زد:

اولا: دست یا لباس خود را بر روی دهانش قرار می‌داد تا از بینی یا دهانش چیزی بیرون نشود که باعث آزار همنشین ایشان گردد.

دوم: صدای خود را پایین می‌آورد و با صدای بلند عطسه نمی‌کرد.

فواید

• بیان راه و روش پیامبر ـ صلی الله علیه وسلم ـ در عطسه و اقتدا به ایشان.
• مستحب بودن گذاشتن لباس یا دستمال و مانند آن بر دهان و بینی به هنگام عطسه، تا چیزی از دهان و بینی بیرون نشود که باعث آزار دیگران گردد.
• پایین آوردن صدا در هنگام عطسه مطلوب است و نشانهٔ کمال ادب و از مکارم اخلاق است.

خواندن در HadeethEnc.com