إِنَّ فِي خَلۡقِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ وَٱخۡتِلَٰفِ ٱلَّيۡلِ وَٱلنَّهَارِ لَأٓيَٰتٖ لِّأُوْلِي ٱلۡأَلۡبَٰبِ ١٩٠
Албатта, осмонлару ернинг яратилишида ва кеча-кундузнинг алмашинишида ақл эгалари учун белгилар бор. 83
Izohlar
83 (Осмонга назар солиб, ақлини ишлатган одам, ерга назар солиб, ақлини ишлатган одам, кечаю кундузнинг алмашишига назар солиб, ақлини ишлатган одам, албатта, Аллоҳнинг ягоналигига, қудратига, яратувчилигига қойил қолмасдан иложи йўқ.)
Tafsir
Осмонлару ернинг йўқдан бор қилинишида, кеча ва кундузнинг алмашиниб, гоҳ қисқа, гоҳ узун бўлиб туришида соғлом ақл эгалари учун борлиқнинг Яратувчиси бор эканига ва Угина чин маъбуд эканига очиқ ҳужжат-далиллар бордир.
ٱلَّذِينَ يَذۡكُرُونَ ٱللَّهَ قِيَٰمٗا وَقُعُودٗا وَعَلَىٰ جُنُوبِهِمۡ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلۡقِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ رَبَّنَا مَا خَلَقۡتَ هَٰذَا بَٰطِلٗا سُبۡحَٰنَكَ فَقِنَا عَذَابَ ٱلنَّارِ ١٩١
Аллоҳни тик турган, ўтирган ва ёнбошлаган ҳолларида эслайдиган, осмонлару ернинг яратилишини тафаккур қиладиганлар: «Роббимиз, буни бекорга яратганинг йўқ, Ўзинг поксан, бизни ўт азобидан сақлагин.
Tafsir
Улар шундай зотларки, Аллоҳни ҳамма ҳолатларида - турганларида ҳам, ўтирганларида ҳам, ётганларида ҳам эслайдилар. Осмонлару ернинг яратилиши ҳақида фикр юритиб: "Парвардигоро, бу қадар буюк махлуқотларни бекорга яратмагансан, Сен беҳуда иш қилиш айбидан поксан, яхши ишларни қилиш ва ёмонликлардан тийилишга илҳом бериш билан бизни дўзах азобидан асрагин", дейдилар.
رَبَّنَآ إِنَّكَ مَن تُدۡخِلِ ٱلنَّارَ فَقَدۡ أَخۡزَيۡتَهُۥۖ وَمَا لِلظَّٰلِمِينَ مِنۡ أَنصَارٖ ١٩٢
Роббимиз, албатта, Сен кимни дўзахга киритсанг, батаҳқиқ, уни шарманда қилибсан. Ва золимларга ёрдам берувчилар йўқ.
Tafsir
Улар яна шундай дейдилар: "Парвардигоро, кимни дўзахга киритсанг, демак, уни аниқ шармандаи шармисор айлабсан. Қиёмат кунида золимларга уларни Аллоҳнинг азобидан ҳимоя қиладиган ёрдамчилар бўлмас.
رَّبَّنَآ إِنَّنَا سَمِعۡنَا مُنَادِيٗا يُنَادِي لِلۡإِيمَٰنِ أَنۡ ءَامِنُواْ بِرَبِّكُمۡ فَـَٔامَنَّاۚ رَبَّنَا فَٱغۡفِرۡ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرۡ عَنَّا سَيِّـَٔاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ ٱلۡأَبۡرَارِ ١٩٣
Роббимиз, биз нидо қилувчининг «Роббингизга иймон келтиринг!» деб нидо қилаётганини эшитдик ва иймон келтирдик. Роббимиз, бизнинг гуноҳларимизни кечиргин ва ёмонликларимизни ўчиргин ҳамда яхшилар билан бирга ўлдиргин.
Tafsir
Парвардигоро, биз иймонга чорлаётган жарчи Муҳаммад алайҳиссаломнинг: "Якка-ёлғиз Парвардигорингиз Аллоҳга иймон келтиринг!" деган нидосини эшитдик ва у даъват қилаётган Зотга иймон келтирдик, шариатига эргашдик. Энди бизнинг гуноҳларимизни яширгин, шарманда қилмагин, ёмонликларимизни кечиргин, улар туфайли бизни азобламагин ва яхши ишларни қилишу ёмон ишлардан тийилишга илҳом бериш билан бизни солиҳлар сафида ўлдиргин!
رَبَّنَا وَءَاتِنَا مَا وَعَدتَّنَا عَلَىٰ رُسُلِكَ وَلَا تُخۡزِنَا يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِۖ إِنَّكَ لَا تُخۡلِفُ ٱلۡمِيعَادَ ١٩٤
Роббимиз, бизга Пайғамбарларингга ваъда қилган нарсаларингни бергин ва бизни қиёмат куни шарманда қилмагин. Албатта, Сен ваъдага хилоф қилмассан», дерлар. 84
Izohlar
84 (Ушбу ояти карималардан кўриниб турибдики, Аллоҳнинг биру борлиги ҳамда чексиз қудрати ва бошқа комил сифатларини тўла англаб етиш учун ибодат ва тафаккур лозим экан. Бири бўлиб иккинчиси бўлмаса ҳам, иш битмас экан. Аллоҳни тик турган, ўтирган ва ёнбошлаган ҳолларда эслаш даражаси улуғ даража бўлиб, инсон ибодатга олий мақомга эришгандагина ушбу даражага кўтарилади. Шундай даражада тафаккур қилган одам қалби соф ҳолга келади ва дуо қилса, ижобат бўладиган мақомга етади.)
Tafsir
Парвардигоро, бизга бу дунёда Пайғамбаринг орқали Ўзинг ваъда қилганинг ҳидоят ва нусратни бергин! Охиратда эса бизни дўзахга ташлаб, шарманда қилмагин! Парвардигоро, Сен ваъдангга хилоф қилмайдиган Улуғ Зотсан!
فَٱسۡتَجَابَ لَهُمۡ رَبُّهُمۡ أَنِّي لَآ أُضِيعُ عَمَلَ عَٰمِلٖ مِّنكُم مِّن ذَكَرٍ أَوۡ أُنثَىٰۖ بَعۡضُكُم مِّنۢ بَعۡضٖۖ فَٱلَّذِينَ هَاجَرُواْ وَأُخۡرِجُواْ مِن دِيَٰرِهِمۡ وَأُوذُواْ فِي سَبِيلِي وَقَٰتَلُواْ وَقُتِلُواْ لَأُكَفِّرَنَّ عَنۡهُمۡ سَيِّـَٔاتِهِمۡ وَلَأُدۡخِلَنَّهُمۡ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ ثَوَابٗا مِّنۡ عِندِ ٱللَّهِۚ وَٱللَّهُ عِندَهُۥ حُسۡنُ ٱلثَّوَابِ ١٩٥
Роббилари уларнинг (дуоларини) ижобат қилиб: «Мен сизлардан эркагу аёл амал қилувчининг амалини зое қилмасман. Баъзингиз баъзингиздансиз. Ҳижрат қилганлар, диёрларидан чиқарилганлар, Менинг йўлимда азият чекканлар, жанг қилганлар ва қатл бўлганларнинг ёмонликларини ўчирурман ҳамда уларни албатта остидан анҳорлар оқиб турган жаннатларга киритурман, бу — Аллоҳнинг ҳузуридан савобдир. Ва Аллоҳ — ҳузурида гўзал савоб бор Зотдир», деди. 85
Izohlar
85 (Ушбу ояти каримада Аллоҳ таоло тафаккурингизни, хаёлингизни, ниятингизни ёки гапу сўзингизни зое қилмайман, дегани йўқ. Балки, амалингизни зое қилмайман, демоқда. Демак, Аллоҳнинг ўлчовида энг эътиборга сазовор нарса амалдир. Яхшилик йўлида қилинган амал, Ислом дини назарида, ибодат даражасига кўтарилади. Амал қилувчи иймонли бўлса бўлди. Унинг кимлигидан қатъий назар, амали зое бўлмайди.)
Tafsir
Парвардигорлари уларнинг дуоларини ижобат қилиб деди: "Мен эркак бўлсин, аёл бўлсин, оз бўлсин, кўп бўлсин, сизлардан бирон амал қилгувчининг амалини зое қилмайман, савобсиз қолдирмайман. Бирингиз бирингиздансиз". Бу ҳукм уммат сифатида ҳамма баробарлигини, эркакнинг ҳақи кўпроғу, аёлники камроқ эмаслигини англатади. "Аллоҳ йўлида ҳижрат қилганлар, кофирлар тарафидан юртидан қувилганлар, Парвардигорларига итоат этганлари туфайли озорларга йўлиққанлар, Аллоҳ йўлида, Аллоҳ калимасини олий қилиш йўлида жанг қилиб, жон берганларнинг гуноҳларини Қиёмат кунида кечириб юбораман ва уларни қасрлар остидан анҳорлар оқиб турадиган жаннатларга киритаман". Бу - Аллоҳ тарафидан ато этилган савоб-мукофотдир. Мислсиз энг гўзал ажру савоб Аллоҳ ҳузуридадир".
لَا يَغُرَّنَّكَ تَقَلُّبُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ فِي ٱلۡبِلَٰدِ ١٩٦
Куфр келтирганларнинг юрт кезишлари сени алдаб қўймасин.
Tafsir
Эй Пайғамбар алайҳиссалом, кофирларнинг шарҳарларда керилиб, гердайиб юришлари, савдолари юришиб, имкониятлари кенг, ризқлари мўл бўлиши сизни алдаб қўймасин. Шу арзимас нарсага хафа бўлиб, ғам-ташвиш қилиб юрманг.
مَتَٰعٞ قَلِيلٞ ثُمَّ مَأۡوَىٰهُمۡ جَهَنَّمُۖ وَبِئۡسَ ٱلۡمِهَادُ ١٩٧
Бу озгина матоҳдир. Сўнгра ўринлари жаҳаннамдир. У қандай ҳам ёмон ётоқ! 86
Izohlar
86 (Бу дунёнинг қизиқ ишларидан бири шуки, мўминлар, аброрлар азоб-уқубатга дучор бўлиб, юртларидан ҳижрат қилиб чиқиб ёки ҳайдаб чиқарилиб ёки қамоқларга ташланиб, Аллоҳнинг йўлида азиятлар чекиб турган бир пайтда, кофирлар кибру ҳаво, дабдабаю тантана билан юрт кезадилар. Ҳаммага ўзларини кўз-кўз қиладилар. Бу ҳолат мўминларни хафа қилиб, нимага бундай бўлади, деган саволни кўнглига солиб, адаштириб, алдаб қўйиши мумкин. Ушбу оят ана шунақа алдовга берилиб қолмасликни мўминларга Пайғамбар алайҳиссалоту вассалом орқали тайинламоқда.)
Tafsir
Бу дунё кўз юмиб очгунча ўтиб кетадиган бир дамлик матодир. Кейин эса қиёмат кунида уларнинг борар жойи жаҳаннамдир. Нақадар ёмон жой у!
لَٰكِنِ ٱلَّذِينَ ٱتَّقَوۡاْ رَبَّهُمۡ لَهُمۡ جَنَّٰتٞ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَا نُزُلٗا مِّنۡ عِندِ ٱللَّهِۗ وَمَا عِندَ ٱللَّهِ خَيۡرٞ لِّلۡأَبۡرَارِ ١٩٨
Лекин Роббиларига тақво қилганлар учун остидан анҳорлар оқиб турган жаннатлар бўлиб, унда абадий қолурлар. Бу Аллоҳдан зиёфатдир. Аллоҳ ҳузуридаги нарса аброрлар учун яхшидир.
Tafsir
Парвардигорларидан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан тақво қиладиганлар учун эса қасрлар остидан анҳорлар оқиб ўтадиган жаннатлар бордирки, уларда абадий қоладилар. Бу мукофот Аллоҳ тарафидан тайёрлаб қўйилгандир. Аллоҳнинг солиҳ бандаларига тайёрлаб қўйгани кофирларнинг бу дунёдаги кайфу сафоларидан афзалроқдир.
وَإِنَّ مِنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ لَمَن يُؤۡمِنُ بِٱللَّهِ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيۡكُمۡ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيۡهِمۡ خَٰشِعِينَ لِلَّهِ لَا يَشۡتَرُونَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ ثَمَنٗا قَلِيلًاۚ أُوْلَٰٓئِكَ لَهُمۡ أَجۡرُهُمۡ عِندَ رَبِّهِمۡۗ إِنَّ ٱللَّهَ سَرِيعُ ٱلۡحِسَابِ ١٩٩
Албатта, аҳли китоблардан Аллоҳга, сизларга туширилган нарсага, уларга туширилган нарсага иймон келтирадиганлари, Аллоҳга ўзини хор тутиб бўйин эгадиганлари, Аллоҳнинг оятларини арзон баҳога сотмайдиганлари бордир. Ана ўшаларга Роббилари ҳузурида ажр бордир. Албатта, Аллоҳ тезҳисоб Зотдир.
Tafsir
Аҳли китобларнинг ҳаммаси ҳам баробар эмас. Улар орасида Аллоҳга, сизларга нозил қилинган ҳақ ва ҳидоятга, ўзларига нозил қилинган китобларидаги хабарларга иймон келтирадиганлари, пайғамбарларни бир-биридан ажратмайдиганлари, Аллоҳга ўзини хор тутиб, ажру савоб умидида эгиладиганлари, Аллоҳнинг оятларини дунёнинг арзимас матоларига сотиб юбормайдиганлари бордир. Шундай сифатларга эга бўлганларга Парвардигорлари ҳузурида буюк ажру савоблар бордир. Аллоҳ амалларни тез ҳисоб-китоб қиладиган ва уларга тез жазо ёки мукофот берадиган Зотдир.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱصۡبِرُواْ وَصَابِرُواْ وَرَابِطُواْ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ لَعَلَّكُمۡ تُفۡلِحُونَ ٢٠٠
Эй, иймон келтирганлар! Сабр қилинг. Сабр ила ғолиб келинг. Курашга бел боғлаб туринг. Аллоҳга тақво қилинг. Шоядки, ютуққа эришсангиз. 87
Izohlar
87 (Сабр ила ғолиб келиш муҳим нарса, чунки қарши тараф ҳам ўзига яраша сабрлидир. Демак, икки томоннинг сабрлари курашида мўминларнинг сабри ғолиб келиши керак. Буни шаръий истилоҳда «мусобара» дейилади. Биз «курашга бел боғлаб туринг» деб таржима қилган ибора эса, «муробата» дейилиб, ибодат жойида ёки мусулмонларни душмандан ҳимоя қилиш жойида бардавом бўлиш маъносини беради.)
Tafsir
Эй Аллоҳга иймон келтирган ва пайғамбарига эргашганлар, шариат юклаган вазифаларга ҳам, дунёвий мусибатларга ҳам сабр қилингиз. Сабр қилиш борасида кофирлардан ғолиб бўлингиз. Уларнинг сабри сизникидан ортиқ бўлмасин. Аллоҳнинг йўлида жиҳод қилишга доим шай турингиз. Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан тақво қилингиз. Шоядки, шунда орзу-умидингизга эришиб, дўзахдан саломат бўлиб, жаннатга кирсангизлар.
Qabas